به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، در حالی که تبعات جنگ چهل‌روزه، لایه‌های مختلف معیشت کارگران را نشانه رفته است، پرسش اصلی اینجاست که تعامل نهادهای صنفی با دولت تا چه حد می‌تواند گره‌گشای بحران باشد؟ دبیرکل خانه کارگر با تبیین فاصله میان «مطالبه آرمان‌ها» و «چالش‌های اجرایی»، به واکاوی آماری تکان‌دهنده می‌پردازد؛ آماری که نشان می‌دهد تعداد بیکاران ناشی از جنگ اخیر، تنها در ۴۰ روز، تقریباً دو برابر کل دوران گذشته شده است. او ضمن تمجید از پذیرش مسئولیت توسط دولت، نسبت به توان مالی صندوق‌های بیمه‌ای در برابر این موج گسترده از خسارت‌های انسانی هشدار می‌دهد.

در ادامه مشروح گفتگوی ایسکانیوز با علیرضا محجوب دبیرکل خانه کارگر را بخوانید.

جغرافیای صنعتی و چالش گزارش‌های تعدیل

محجوب در پاسخ به اینکه آیا گزارش‌های مربوط به تعدیل گسترده کارگران در شهرهایی نظیر رشت و بروجرد صحت دارد، گفت: ما هنوز گزارش مستندی از رشت یا بروجرد مبنی بر تعدیل وسیع واحدها دریافت نکرده‌ایم.

او افزود: رشت با وجود دارا بودن شهرک صنعتی، امروزه دیگر مانند سی یا چهل سال پیش یک شهر کاملاً صنعتی محسوب نمی‌شود و نیروی صنعتی آن نسبت به گذشته کاهش یافته است. بروجرد نیز وضعیت مشابهی دارد و به جز یک واحد نساجی بزرگ در ورودی شهر، شرکت‌های متعدد و وسیع دیگری ندارد که بتوان تعدیل در آن‌ها را به کل جامعه تعمیم داد.

دبیرکل خانه کارگر درخصوص چرایی بازتاب این اخبار در رسانه‌های رسمی، اظهار کرد: اگر شما از مصادیقی در اهواز، اصفهان یا شیراز صحبت می‌کردید، گزارش‌های ما نیز آن را تایید می‌کرد؛ اما درباره این دو منطقه، مراکز ما هنوز چنین اطلاعاتی را مخابره نکرده‌اند.

وی با بیان اینکه گزارش نشدن به معنای رخ ندادن نیست، گفت: ممکن است اتفاقاتی افتاده باشد، اما این واحدها آنقدر بزرگ نیستند که بتوان بر اساس آن‌ها یک حکم کلی صادر کرد و آن را ملاکی برای تعمیم به کل وضعیت اشتغال کشور دانست.

تهران؛ کانون تعدیل‌های پنهان و قراردادهای اجباری

وی با بیان اینکه موج اصلی تعدیل‌ها در حال حاضر عمدتاً در تهران متمرکز شده است، گفت: شرکت‌هایی که اکنون دچار مشکل شده‌اند، روش‌های متفاوتی را برای کاهش نیرو در پیش گرفته‌اند.

محجوب اضافه کرد: این واحدها مستقیماً به کارگر نمی‌گویند که تعدیل شده‌ای، بلکه شرایطی را پیش پای او می‌گذارند که ادامه همکاری دشوار شود؛ برای مثال به کارگر می‌گویند باید با نصف حقوق سال گذشته به کار ادامه دهی و در صورت نپذیرفتن، قرارداد او را تجدید نمی‌کنند.

دبیرکل خانه کارگر در پاسخ به اینکه چه تعداد کارگر در شعاع این پیشنهادات و فشارها قرار دارند، گفت: هنوز گزارش‌های کامل و مستندی در دست نیست که بر اساس آن بگوییم رفتار همه محیط‌های کاری بدین شکل است.

او تصریح کرد: با این حال، شاخصی مانند آمار بیمه بیکاری می‌تواند بخشی از واقعیت را نشان دهد. وقتی مشاهده می‌کنیم که نزدیک به دویست هزار نفر برای بیمه بیکاری مراجعه کرده‌اند، این به معنای از دست رفتن قطعی آن تعداد فرصت شغلی در بخش رسمی است.

هجرت کارگران به بخش غیررسمی

او با طرح اینکه آمار واقعی بیکاری فراتر از مراجعات رسمی است، اضافه کرد: حتماً تعداد افرادی که شغل خود را از دست داده‌اند بیشتر از آمارهای ثبت شده است.

دبیرکل خانه کارگر اظهار کرد: عده زیادی از کارگران ممکن است اصلاً برای بیمه بیکاری مراجعه نکرده باشند یا تصمیم گرفته باشند در بخش غیررسمی مشغول به کار شوند؛ دقیقاً همان اتفاقی که در درگیری‌ها و جنگ‌های قبلی نیز شاهد آن بودیم.

وی با بیان اینکه باید منتظر آمارهای دقیق‌تر ماند، گفت: در جنگ قبلی نیز در ابتدا آمارها با ابهام همراه بود، اما بعداً از روی ریزش آمارهای بیمه‌ای متوجه شدیم چه تعداد کارگر از پوشش بیمه خارج شده‌اند.

محجوب افزود: خارج شدن از پوشش بیمه، لزوماً به معنای بیکاری مطلق نیست، بلکه در بسیاری از موارد نشان‌دهنده سوق پیدا کردن نیروی کار به سمت مشاغل کاذب و غیررسمی برای تامین معیشت است.

تجربه تلخ جنگ و خالص اشتغال از دست رفته

محجوب در پاسخ به پیش‌بینی‌ها درباره موج عظیم بیکاری در آینده نزدیک، گفت: با توجه به بمباران‌ها و تعطیلی محیط‌های کاری، وقوع موج بیکاری قطعی است.

او خاطرنشان کرد: بر اساس تجربه‌ای که داشتیم، در یک مقطع حدود یک میلیون نفر از سیستم رسمی اشتغال و پوشش بیمه‌ای خارج شدند. بررسی‌های نهایی در آذرماه آن سال نشان داد که از آن یک میلیون نفر، حدود هفتصد هزار نفر دوباره به سیستم بازگشتند، اما سیصد هزار نفر هرگز بازنگشتند که این عدد نشان‌دهنده خالص فرصت‌های شغلی از دست رفته است.

دبیرکل خانه کارگر در واکنش به اینکه آیا در دوران بازسازی پس از جنگ، کارگران قربانی اولویت‌های دیگر می‌شوند، اظهار کرد: پویایی یا توقف بازار کار کاملاً متاثر از ترتیبات و پیامدهای سیاسی و نظامی آتی خواهد بود.

او تصریح کرد: تجربه گذشته نشان داده است که در فرآیند بازسازی، گاهی تمرکز بر بخش‌های دیگر باعث می‌شود قشر کارگر در اولویت قرار نگیرد و یا حتی به نوعی قربانی سیاست‌های بازسازی شود.

ضرورت تمهیدات حمایتی در دوران بازسازی

وی با بیان اینکه نگران تکرار تجربیات گذشته در اولویت‌بندی‌های بازسازی است، گفت: وقتی قرار است بازسازی صورت بگیرد، نباید تمرکز صرف بر سازه‌ها و زیرساخت‌ها باعث فراموشی نیروی انسانی شود.

محجوب اضافه کرد: کارگران همواره در خط مقدم آسیب‌های اقتصادی ناشی از جنگ هستند و اگر تمهیدات حمایتی جدی در نظر گرفته نشود، جبران آسیب‌های معیشتی آن‌ها در بلندمدت بسیار دشوار خواهد بود.

او با طرح این موضوع که پایداری اشتغال به ثبات محیطی بستگی دارد، گفت: ما تمام تلاش خود را به کار بسته‌ایم تا از طریق رایزنی با نهادهای ذی‌ربط و کمیسیون‌های مجلس، مانع از پایمال شدن حقوق کارگران در این برهه حساس شویم.

وی تاکید کرد: پیگیری اخبار استان‌هایی نظیر گیلان و لرستان را در دستور کار قرار خواهیم داد تا در صورت صحت گزارش‌های تعدیل، اقدامات حمایتی لازم را مطالبه کنیم.

پیش بینی‌های ضد و نقیض از ریزش اشتغال

محجوب در پاسخ به اینکه پیش‌بینی‌ها درباره از دست رفتن مشاغل تا چه حد به واقعیت نزدیک است، گفت: موضوع اصلی این است که عده‌ای مطلقا شغل خود را از دست خواهند داد.

وی با بیان اینکه این موارد ممکن است در قالب طرح های کوچک باشند و ابعاد گسترده ای نداشته باشند، افزود: نکته حائز اهمیت این است که عده‌ای به تبع این مشاغل مستقیم، کارهای غیرمستقیم خود را هم از دست می دهند.

دبیرکل خانه کارگر در مورد آمارهای اعلام شده درباره مشاغل از دست رفته، اظهار کرد: عددی که ما برای از دست رفتن مستقیم مشاغل حدس می زنیم حدود یکصد و سی و پنج هزار مورد است که با احتساب کارگاه‌های کوچک، ممکن است نوسان داشته باشد.

او با طرح اینکه نباید در این زمینه اغراق کرد، اضافه کرد: عددی که ما حدس می زنیم به تنهایی خیلی بزرگ نیست، اما نباید با پیش بینی های غلط، افکار عمومی را منحرف کرد.

بحران نقدینگی و بازسازی در صنایع مادر

وی با بیان اینکه برخی مقامات از بیکاری دو میلیون نفر سخن می گویند، گفت: باید پرسید این اعداد از کجا آمده است؟

محجوب در پاسخ به اینکه وضعیت شرکت‌های بزرگی مانند فولاد مبارکه چگونه است، اظهار کرد: فولاد مبارکه به عنوان یکی از بزرگترین واحدهای ما با مشکلات جدی روبه روست. بخش اعظمی از اشتغال این واحد در معرض خطر است، چرا که بازسازی آن به چهار میلیارد دلار بودجه و یک بازه زمانی قابل ملاحظه نیاز دارد.

دبیرکل خانه کارگر در واکنش به وضعیت بازار و جایگزینی تولیدات گفت: عده زیادی به دلیل اختلال در تولیدات فلزی و قطعات، شغل خود را از دست می‌دهند یا به واردات متوسل می شوند.

وی با بیان اینکه گزارش‌هایی مبنی بر راه اندازی شرکت‌های جدید برای جبران این خلا شنیده می‌شود، گفت: اگر تا پایان اردیبهشت یا خرداد از واحدهای جدید رونمایی شود، شغل‌های تبعی از بین نمی‌روند، بلکه از یک واحد به واحد دیگر جابه جا می‌شوند.

ابهام در محل استقرار دوباره صنایع

محجوب در پاسخ به اینکه آیا می توان از هم اکنون درباره تعداد دقیق بیکاران قضاوت کرد، گفت: همه چیز بستگی به «اگرها» دارد و زمان لازم است تا بتوان اظهار نظر قطعی کرد.

او با طرح اینکه سرعت حوادث از پیش بینی‌های ما بیشتر است، اضافه کرد: کارفرما مدعی است وقتی درآمدی ندارد، نمی‌تواند مزد پرداخت کند؛ بنابراین تا زمانی که افراد برای دریافت بیمه بیکاری مراجعه نکنند، نمی توان آمار نهایی داد.

دبیرکل خانه کارگر در واکنش به این موضوع که بار اصلی آواربرداری و بازسازی بر دوش کارگران است، اظهار کرد: این تحلیل که اکنون فشار بازسازی بر دوش کارگران است، دقیق نیست چون هنوز بازسازی شروع نشده است.

وی با بیان اینکه برخی واحدها مانند فولاد مبارکه در زمان حادثه خالی بوده‌اند، گفت: هنوز حتی تصمیم گرفته نشده که این واحدها کجا دوباره برپا شوند؛ عده‌ای می گویند اصفهان نباید باشد و باید به چابهار منتقل شود، لذا هنوز نظر واحدی برای شروع کار وجود ندارد.

خوزستان؛ کانون اصلی بحران کارگری

وی با بیان اینکه در بخش پتروشیمی حدود سی و پنج هزار شغل با چالش مواجه شده است، گفت: این به معنای بیکاری مطلق تمام این افراد نیست. محجوب در پاسخ به علت خوابیدن تولید در پتروشیمی‌ها اظهار کرد: در پتروشیمی‌ها واحدی ویران نشده، بلکه مشکل اصلی قطع جریان برق است. اگر برق به طور پایدار تامین شود، این واحدها و کارگرانشان به چرخه تولید بازمی‌گردند.
دبیرکل خانه کارگر در واکنش به تمرکز بحران در نقاط مختلف کشور اظهار کرد: بیشترین سطح مشکلات ما در حال حاضر در استان خوزستان متمرکز شده است.

وی با بیان اینکه وضعیت در گیلان یا بروجرد به اندازه خوزستان بحرانی نیست، گفت: تمام کارگران صنعتی مناطق دیگر در برابر عظمت کارگری فولاد اهواز و پتروشیمی‌های جنوب عدد کوچکی محسوب می شوند.

او اضافه کرد: کانون اصلی مشکل ما آنجاست و نباید با نگاه‌های محلی، تفسیر غلط از کل وضعیت دنیا و کشور ارائه داد.

خوزستان؛ بازگشت به روزهای سخت دفاع مقدس

محجوب در پاسخ به اینکه کدام مناطق جغرافیایی بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند گفت: شواهد نشان می‌دهد که ما در استان خوزستان شدیدترین لطمات را دریافت کرده‌ایم.

او با طرح اینکه این استان در دوران جنگ تحمیلی با عراق نیز بیشترین صدمات را دیده بود اضافه کرد: متأسفانه در بحران اخیر نیز خوزستان دوباره بیش از هر نقطه‌ی دیگری آسیب دیده است.

دبیرکل خانه کارگر در واکنش به وضعیت سایر قطب‌های صنعتی اظهار کرد: پس از خوزستان، استان اصفهان دومین استانی است که صدمه شغلی قابل ملاحظه‌ای خورده است.

وی با بیان اینکه در اصفهان فقط با فولاد مبارکه روبه‌رو نیستیم گفت: در این استان بیش از یکصد واحد تولیدی وجود دارد، اما ابعاد فولاد مبارکه به تنهایی از مجموع تمام آن واحدهای دیگر بزرگ‌تر است و بر کل اشتغال منطقه سایه می‌اندازد.

معمای بازسازی و چالش انرژی در پتروشیمی‌ها

وی با بیان اینکه تمهیدات لازم برای جبران خسارات خوزستان فرآیندی طولانی و پرهزینه خواهد بود گفت: موضوع فولاد در خوزستان با پتروشیمی‌ها تفاوت دارد.

محجوب اضافه کرد: در پتروشیمی‌ها اگر جنگ تمام شود، می‌توان از راه‌های فوری برای تأمین برق استفاده کرد.

او با طرح راهکارهای جایگزین افزود: حتی اگر نیاز باشد برق از خارج کشور خریداری شود، به دلیل درآمد صادراتی این واحدها، این کار به‌صرفه است و نباید اجازه داد تولید متوقف بماند.

دبیرکل خانه کارگر در واکنش به شایعات مربوط به بودجه بازسازی فولاد مبارکه اظهار کرد: وقتی خود مسئولان و اعضای هیئت‌مدیره عدد چهار میلیارد دلار را برای بازسازی اعلام می‌کنند، ما نیز همان را مبنا قرار می‌دهیم.

وی با بیان اینکه این حجم از خسارت ناشی از حملات دشمن است گفت: این وضعیت خاص خوزستان و اصفهان است و نباید آن را به سراسر کشور تعمیم داد؛ زیرا در نقاط دیگر مانند آذربایجان شرقی، اگرچه واحدهای مهمی مثل پیستون‌سازی منهدم شده‌اند، اما تعداد کارگران و نوع مشاغل آن‌ها تفاوت دارد.

تعهد دولت به جبران کسری بیمه بیکاری

محجوب در پاسخ به اینکه چه حمایتی از کارگران بیکار شده صورت می‌گیرد گفت: قانون تصریح دارد که تمام این افراد باید تحت حمایت بیمه بیکاری قرار بگیرند.

او با طرح اینکه دولت پیشاپیش هزینه‌های این دوره را پذیرفته است اضافه کرد: اگرچه هنوز پولی پرداخت نشده، اما دولت تعهد کرده است که کسری‌های صندوق بیمه بیکاری را برای کارگرانی که در جریان جنگ بیکار شده‌اند، جبران کند.
دبیرکل خانه کارگر در واکنش به آمارهای مراجعات کارگران اظهار کرد: تا این لحظه تعداد افرادی که برای دریافت بیمه بیکاری ورود کرده‌اند به پنجاه هزار نفر رسیده است.

وی با بیان اینکه این عدد هنوز به مرز دویست هزار نفر نرسیده است گفت: با این حال، پیش‌بینی می‌شود تعداد واقعی مشاغل از دست رفته، به‌ویژه در بخش‌های غیررسمی و خدماتی، بسیار بیشتر از این ارقام رسمی باشد.

ابهام در آمار نهایی و ملاحظات انسانی

وی با بیان اینکه پیش‌بینی دقیق درباره آینده اشتغال غیرممکن است گفت: هر کسی که اکنون ادعای ارائه آمار قطعی داشته باشد، سخنش فاقد اعتبار است. همه چیز به تصمیمات طرح و برنامه و نحوه بازگشت واحدها به چرخه تولید بستگی دارد.

او با طرح اینکه در حوادث بزرگ، لطمات واقعی مدتی بعد خود را نشان می‌دهند افزود: ممکن است تا سه یا چهار ماه آینده آمارها به شدت نوسان داشته باشند.

دبیرکل خانه کارگر در پاسخ به دشواری‌های تحلیل وضعیت فعلی گفت: ما در اینجا با انسان و موضوعات پیچیده انسانی طرف هستیم که تشخیص و پیش‌بینی رفتار آن‌ها بسیار سخت است.

وی با بیان اینکه برخی واحدها به کارگران خود گفته‌اند تا زمان تعیین تکلیف نهایی در مرخصی بمانند گفت: این بلاتکلیفی باعث می‌شود که نتوانیم حرف قطعی بزنیم، اما دولت نباید اجازه دهد کارگران از حداقل حقوق شصت درصدی خود محروم شوند.

تفکیک میان آرمان‌های کارگری و مسوولیت‌های اجرایی

محجوب در پاسخ به اینکه آیا رفاقت و رابطه نزدیک او با رئیس‌جمهور می‌تواند به تسهیل شرایط برای قشر کارگر و بهبود وضعیت معیشتی آن‌ها منجر شود، گفت: باید توجه داشت که ریاست‌جمهوری یک شغل اجرایی است و ما در جایگاهی نشسته‌ایم که وظیفه اصلی آن مطالبه آرمان‌هاست، نه لزوماً پیگیری آنچه در ذهن یک مجری می‌گذرد.

او با طرح اینکه ما این مسیر مطالبه‌گری را تا جایی پیش می‌بریم که بتوانیم بازخورد و نظر مشترک دریافت کنیم، اضافه کرد: در حال حاضر نمی‌توانم بگویم نظرات ما چقدر با هم مشترک است؛ چرا که مسئولیت اجرایی اقتضائات خود را دارد و هر اقدام یا عدم اقدامی از سوی دولت، قضاوتی جداگانه می‌طلبد.

واکنش سریع دولت به بحران بیکاری

دبیرکل خانه کارگر در واکنش به این پرسش که آیا دولت در برابر فشارهای وارده بر کارگران موضعی فعالانه داشته است، اظهار کرد: من نمی‌توانم دولتی را که بلافاصله متعهد به پرداخت حاصل بیمه بیکاری می‌شود، بی‌تفاوت بدانم. وی با بیان اینکه دولت اعلام کرده است حداقل‌های مصرح در قانون اساسی و قوانین جاری را در اختیار کارگران می‌گذارد، گفت: این اقدام نشان‌دهنده توجه به عمق بحران است، هرچند که در نهایت باید دید چه تعداد از کارگران عملاً تحت پوشش قرار می‌گیرند.

جهش بی‌سابقه در آمار متقاضیان بیمه بیکاری

وی با بیان مقایسه‌ای آماری میان بحران‌های گذشته و وضعیت فعلی، گفت: در دوره‌های گذشته با وجود از دست رفتن نزدیک به یک میلیون شغل، تعداد دریافت‌کنندگان بیمه بیکاری حتی به یکصد هزار نفر هم نرسید.

محجوب در ادامه افزود: اما در جنگ چهل روزه اخیر، آمار متقاضیان تنها ناشی از تبعات جنگ، از همان روزهای نخستین به یکصد و نود هزار نفر رسیده است.

او با طرح اینکه این عدد جدای از آمارهای عادی و جاری صندوق است، اضافه کرد: این جهش آماری به وضوح نشان می‌دهد که حجم خسارت‌های وارده به نیروی کار در این برهه، بسیار گسترده‌تر و عمیق‌تر از گذشته است.

فشار مضاعف بر پیکره سازمان تأمین اجتماعی

دبیرکل خانه کارگر در واکنش به رویکرد حمایتی دولت در این دوره اظهار کرد: در جنگ قبلی، دولت به این صراحت اعلام حضانت نکرده بود، اما اکنون دولت رسماً مسئولیت پرداخت‌ها را بر عهده گرفته است.

وی با بیان اینکه این اعلام حمایت، پیامی مثبت برای جامعه کارگری دارد، گفت: با این حال، چنین تعهد گسترده‌ای فشار بسیار مضاعفی را به سازمان تأمین اجتماعی وارد می‌کند.

محجوب در پایان تأکید کرد: باید به این نکته کلیدی توجه داشت که صندوق بیمه بیکاری یک صندوق مستقل و مجزا نیست و تأمین منابع آن در این ابعاد وسیع، چالشی بزرگ برای کل سیستم تأمین اجتماعی خواهد بود.

انتهای پیام/