به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، سال تحصیلی جدید برای مدارس سما در شرایطی آغاز شده که نظام آموزشی کشور همچنان با آثار ناشی از تحولات سال‌های اخیر، تغییرات جمعیتی، مسائل اقتصادی و ضرورت حرکت به سمت آموزش‌های مهارتی و فناوری‌محور مواجه است.
در چنین شرایطی، مدارس سما تلاش می‌کنند علاوه بر توسعه کمی، بر کیفیت آموزش، مهارت‌آموزی، تربیت دانش‌آموزان کنشگر، توانمندسازی معلمان و کاهش فاصله آموزشی میان مناطق مختلف تمرکز کنند.
بیشتر بخوانید؛ فعالیت ۳۰۰ مهدکودک تاک در کشور
علیرضا لادن‌مقدم، معاون علوم تربیتی و مهارتی دانشگاه آزاد اسلامی و رئیس سازمان مدارس سما در گفت‌وگویی تفصیلی با خبرنگار ایسکانیوز از برنامه‌های این مجموعه برای سال تحصیلی جدید سخن گفته که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.
در سال تحصیلی جدید، مدارس سما با چه ظرفیتی فعالیت خود را آغاز کرده است و چه تعداد مدرسه و دانش‌آموز به این مجموعه اضافه شده است؟
باید توجه داشته باشیم که ترکیب مدارس سما و مجموعه معاونت علوم تربیتی و مهارتی، بسیار متنوع است و از بخش‌های مختلفی تشکیل می‌شود. ما در مجموع، ۸۸۸ مدرسه در مجموعه داریم. ممکن است این عدد در مقاطع مختلف کمی تغییر کند، چون برای اعلام آمار دقیق، باید کد مدارس از آموزش‌وپرورش دریافت شود و مدرسه در پورتال ما و آموزش‌وپرورش قابل شناسایی باشد.
به‌عنوان مثال، به تازگی سه کد جدید برای هنرستان‌ها دریافت کردیم. بنابراین به همین دلیل است که نمی‌توانم در این لحظه یک عدد نهایی و قطعی اعلام کنم. اما روند توسعه ادامه دارد.
البته نکته مهم این است که ما در شرایط فعلی بیشتر از اینکه صرفا به دنبال افزایش تعداد مدارس باشیم، روی کیفیت‌سازی تمرکز کرده‌ایم. توسعه کمی در کنار توسعه کیفی انجام می‌شود، اما کیفیت آموزش برای ما اهمیت بسیار زیادی دارد.
در حوزه کودکستان‌ها و مدارس تاک( تربیت و تعلیم اسلامی کودکان) برنامه‌ای برای توسعه دارید؟
در این بخش لازم است میان تاک و مدارس سما تفکیک قائل شویم، موضوع تعلیم و تربیت کودک از بدو تولد تا پایان پنج‌سالگی، موضوعی است که زیر نظر سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک و معاونت مربوط در وزارت آموزش‌وپرورش دنبال می‌شود. بنابراین کودک از بدو تولد تا پایان پنج‌سالگی در این چارچوب قرار می‌گیرد.
در حال حاضر نیز موضوع اساسنامه و ساختار این سازمان در حال پیگیری است و شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی آموزش‌وپرورش در این زمینه اقدامات مهمی انجام داده‌اند. حجت‌الاسلام خسروپناه و سایر مسئولان شورای انقلاب فرهنگی نیز توجه ویژه‌ای به این موضوع دارند.
در مورد کودکستان‌های تاک باید بگویم که بخشی از آن‌ها ضمیمه مدارس ابتدایی هستند و بخشی به‌صورت مستقل فعالیت می‌کنند. به همین دلیل است زمانی آماری مانند ۳۱۲ مرکز تاک اعلام می‌شود، ممکن است منظور مراکز ضمیمه باشد، در حالی که ما تاک‌های مستقل هم داریم.
در مراکز مستقل، خدمات متنوعی ارائه می‌شود؛ نگهداری کودک تا خدمات مربوط آن‌ها حتی از بدو تولد ، یکی از افتخارات من این است که در این معاونت، مجموعه‌ای داریم که از شش‌ماهگی کودک را تحت پوشش خدمات خود قرار می‌دهد و در کنار آن، برای کودکان سه تا پنج‌ساله و بعد از آن نیز خدمات آموزشی ارائه می‌شود.
در مورد توسعه این مراکز باید بگویم، احتمال زیاد بیش از دو مرکز جدید به تازگی اضافه خواهد شد. ما برنامه داریم که در حوالی روز جهانی کودک، کودکستان جنت‌آباد را نیز افتتاح کنیم. این مرکز پیش از این در اختیار علوم و تحقیقات بود و در جریان شرایط خاصی که ایجاد شد، خانواده‌ها درخواست داشتند خدمات آن برای فرزندانشان ادامه پیدا کند. ما نیز تا جایی که امکان داشتیم خدمات‌رسانی را ادامه دادیم.
با تغییراتی که در ساختار سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک ایجاد شد، این مرکز زیر نظر سازمان سما و معاونت ما قرار گرفت.
علاوه بر این، در شهرستان‌ها نیز احتمالا پنج تا شش مرکز تاک مستقل خواهیم داشت و در بخش مراکز ضمیمه نیز پیش‌بینی می‌کنیم حدود ۱۰ تا ۱۵ مرکز به مجموعه اضافه شود.
یکی از مسائل مدارس سما، فاصله میان مقاطع مختلف تحصیلی است. برای مثال، دانش‌آموزی که از ششم به هفتم یا از نهم به دهم می‌رود، ممکن است نتواند در همان مجموعه ادامه تحصیل دهد. برای حل این مشکل چه برنامه‌ای دارید؟
این موضوع یکی از مسائل مهم در سازمان سما است، زمانی که دانش‌آموز از دوره ابتدایی وارد پایه هفتم می‌شود، یک گپ بسیار بزرگ ایجاد می‌شود. خروجی مدارس ابتدایی ما به اندازه کافی به متوسطه اول منتقل نمی‌شود. همین مسئله در انتقال دانش‌آموزان از متوسطه اول به متوسطه دوم نیز وجود دارد.
به همین دلیل، توسعه مدارس متوسطه اول، متوسطه دوم و هنرستان‌ها را در برنامه قرار داده‌ایم. در مورد هنرستان‌ها نیز شرایط ویژه‌ای داریم. هنرستان به امکانات خاصی نیاز دارد؛ از کارگاه و تجهیزات گرفته تا سالن‌های ورزشی و فضاهای تخصصی. به همین دلیل، هر مجموعه دولتی یا خصوصی به‌سادگی نمی‌تواند در این حوزه سرمایه‌گذاری کند.
یکی از مزیت‌های مهم سازمان سما و دانشگاه آزاد اسلامی این است که دانشگاه پشتوانه این مدارس است و از امکانات دانشگاه می‌توان برای توسعه هنرستان‌ها استفاده کرد.
ما از این ظرفیت حداکثر استفاده را کرده‌ایم و توسعه هنرستان‌های جوار کارخانه و به‌ویژه هنرستان‌های جوار دانشگاه را به‌شدت افزایش خواهیم داد.
امسال روی توسعه حدود ۵۰ هنرستان کار کرده‌ایم و برنامه داریم حدود ۳۰ مدرسه دیگر نیز به این مجموعه اضافه کنیم. بخشی از این مدارس تاکنون راه‌اندازی شده‌اند و برای تعدادی دیگر نیز مراحل دریافت مجوز و کد در حال انجام است.
درباره توسعه کودکستان‌ها هم همین روند ادامه خواهد داشت؟
بله. در بخش تاک نیز توسعه خواهیم داشت.تاک مانند مدارس ما نیست که اگر نهایت تا آبان افتتاح نشد، دیگر نتواند در آمار سال تحصیلی قرار بگیرد. کودکستان می‌تواند در تیرماه افتتاح شود و در آمار نیز قرار بگیرد زیرا جذب کودک در کودکستان شرایط متفاوتی دارد و تابستان نیز از نظر تقاضا اهمیت زیادی دارد. امسال اتفاقاتی که در کشور افتاد و تعطیلی مهدکودک‌ها و نگرانی خانواده‌ها، روی روند ثبت‌نام اثر گذاشت.
با توجه به شرایطی که کشور پشت سر گذاشت و نگرانی های که خانواده‌ها در قبال فرزندانشان داشتند اما با ورود به مهرماه، تقاضا برای ثبت‌نام در بخش تاک افزایش پیدا کرد. خانواده‌ها اکنون پذیرفته‌اند که بسیاری از مناطق کشور درگیر شرایط خاص نیستند. البته همچنان باید شرایط را رصد کنیم و اگر در منطقه‌ای خطر مقطعی وجود داشت، تصمیم مناسب بگیریم. در مجموع، پیش‌بینی من این است که توسعه بیشتری را در تاک، متوسطه اول، متوسطه دوم و هنرستان‌ها شاهد خواهیم بود.
یکی از موضوعات مهم امروز، مهارت‌افزایی در حوزه هوش مصنوعی و ورود فناوری به مدارس است. مدارس سما در این زمینه چه اقداماتی انجام داده‌اند؟
در حوزه هوش مصنوعی، کار بسیار خوبی انجام داده‌ایم. کل کشور را به دو گروه تقسیم کردیم و برای هوش مصنوعی در بخش فوق‌برنامه برنامه‌ریزی کردیم.
در این برنامه، برای پایه‌های مختلف تحصیلی، آموزش‌های مرتبط با هوش مصنوعی در قالب فوق‌برنامه در نظر گرفته شده است.
از سوی دیگر، دوره توانمندسازی معلمان را برگزار کردیم که خوشبختانه با استقبال خوبی مواجه شد. تعداد ۳۰۰ معلم که قرار است این درس‌ها و برنامه‌ها را ارائه کنند، در این دوره شرکت کردند و عنوان «سفیران هوش مصنوعی» برای آن‌ها در نظر گرفته شده است. قرار است اطلاعیه کلاس‌ها و برنامه‌ها منتشر شود تا علاقه‌مندان بتوانند در این دوره‌ها شرکت کنند.
نکته مهم این است که معلم باید ابتدا خودش نحوه استفاده از هوش مصنوعی را یاد بگیرد. اگر من معلم علوم پایه چهارم هستم یا فیزیک پایه دوازدهم را تدریس می‌کنم، باید بدانم چگونه از هوش مصنوعی استفاده کنم و چگونه سوال درست از آن بپرسم.
هوش مصنوعی به همان اندازه که پاسخ می‌دهد، به کیفیت سوال نیز وابسته است. اگر سوال درست نباشد، طبیعتا پاسخ مناسبی هم دریافت نمی‌شود. بنابراین بخش مهمی از آموزش ما، مربوط به نحوه استفاده صحیح از هوش مصنوعی و جنبه‌های انسانی و روانی آن است.
در کنار آموزش، برنامه‌هایی مانند المپیاد هوش مصنوعی و مسابقات هوش مصنوعی را نیز دنبال می‌کنیم و در آینده آزمون‌هایی را در این حوزه برگزار خواهیم کرد تا بتوانیم توانایی دانش‌آموزان را در استفاده از فناوری ارزیابی کنیم.
همچنین تلاش داریم از ظرفیت آزمون‌ها و مسابقات بین‌المللی نیز برای شناسایی و تقویت مهارت‌های دانش‌آموزان استفاده کنیم.
درباره آزمون تیمز و پرلز نیز نگرانی‌هایی مطرح است. مدارس ایران در سال‌های اخیر نتوانسته‌اند حداقل امتیاز مورد انتظار را کسب کنند. مدارس سما برای بهبود این وضعیت چه اقدامی انجام می‌دهند؟
باید توجه داشت، آزمونی مانند تیمز، کنکور یا امتحانات مدرسه نیست. این آزمون بررسی می‌کند که فرایند آموزش در یک کشور تا چه اندازه موفق بوده است.
انتخاب دانش‌آموزان برای ارزیابی نیز به‌صورت تصادفی انجام می‌شود و این‌طور نیست که یک مجموعه خاص تصمیم بگیرد دانش‌آموزان مدارس سما یا مدارس دولتی در آزمون شرکت کنند. ممکن است در یک کشور تعداد زیادی مدرسه غیردولتی انتخاب شود و در کشور دیگری هیچ مدرسه غیردولتی انتخاب نشود. بنابراین این آزمون اساسا کاری به دولتی یا غیردولتی بودن مدرسه ندارد. تیمز میزان کیفیت آموزش را بررسی می‌کند.
متاسفانه کشور ما در سال‌های اخیر از نظر میانگین امتیاز نسبت به گذشته عقب افتاده است. البته دلایل مختلفی برای این موضوع وجود دارد؛ از کرونا گرفته تا شرایط خاصی که کشور تجربه کرده است. اما در نهایت باید روش آموزش را اصلاح کنیم.
کشورهایی که در گذشته از ایران عقب‌تر بودند، اکنون به رتبه‌های بالاتری رسیده‌اند. ترکیه و عربستان نمونه‌هایی هستند که در سال‌های اخیر عملکرد بهتری داشته‌اند و بالاتر از میانگین قرار گرفته‌اند. آزمون تیمز هر چهار سال یک‌بار برگزار می‌شود و آزمون بعدی نیز در سال ۲۰۲۷ برگزار خواهد شد.
اما من معتقدم نباید برای تیمز به‌صورت مقطعی برنامه‌ریزی کنیم. تیمز برای نظام آموزشی مانند آزمایش خون برای بدن است. شما اگر قرار باشد آزمایش خون بدهید، نمی‌توانید یک روز قبل رژیم بگیرید و ورزش کنید و تصور کنید وضعیت واقعی بدن مشخص نمی‌شود. باید سبک زندگی شما در طول زمان درست باشد.
در آموزش‌وپرورش نیز باید ببینیم واقعا چقدر موفق بوده‌ایم. اگر در آموزش مهارتی ضعیف هستیم، اگر در استعدادیابی مشکل داریم یا اگر در روش‌های ادراکی ضعف داریم، باید روش آموزش را اصلاح کنیم.
نمی‌توانیم صرفا یک کلاس برگزار کنیم تا دانش‌آموزان را برای یک آزمون آماده کنیم. باید خود واقعی نظام آموزشی را ببینیم. همان‌طور که در آزمایش خون، میزان هورمون، آنزیم، قند، چربی و کلسترول واقعی بدن اندازه‌گیری می‌شود، در تیمز نیز باید وضعیت واقعی آموزش مشخص شود.
به همین دلیل، چهار سال زمان داریم تا متولیان آموزش‌وپرورش بتوانند روش‌های درست آموزش را در همه اهداف آموزشی فراهم کنند.
توانمندسازی معلمان و اساتید چه جایگاهی در برنامه‌های سما دارد ؟
توانمندسازی هم در بخش دانشگاه و هم در بخش مدارس انجام می‌شود. ما هم استاد داریم و هم معلم و طبیعتا توانمندسازی هر دو گروه اهمیت دارد. در آموزش‌وپرورش، توانمندسازی باید برنامه‌ریزی‌شده‌تر باشد و برای آن تعریف مشخص داشته باشیم.
از امسال و با تلاش‌هایی که مجموعه دانشگاه انجام داده است، وزارت آموزش‌وپرورش توانمندسازی‌هایی را که ما طراحی کرده‌ایم، پذیرفته است. بنابراین حداقل در حوزه آموزگاران خودمان می‌توانیم برنامه‌های توانمندسازی را اجرا کنیم.
در مجموعه سما کشور حدود ۱۷ هزار معلم و کارمند داریم و توانمندسازی آن‌ها یک ضرورت است. تمرکز اصلی برنامه‌های ما نیز روی معلمان و مدیران مدارس است.
در همین شرایط خاص کشور، سه دوره مهم و موفق برگزار کردیم؛ یکی از آن‌ها دوره سفیران هوش مصنوعی بود. دوره دیگری برای مدیران جدید برگزار شد، زیرا مدیرانی داریم که به‌تازگی منصوب شده‌اند و در مقابل، مدیرانی نیز داریم که سال‌ها سابقه مدیریت مدرسه دارند اما باید همگی در این دوره‌های توانمند سازی شرکت کنند.
برای مربیان کودکستان نیز برنامه‌های آموزشی ویژه‌ای داریم. مربی کودک باید بتواند اختلالات یادگیری، اوتیسم و مسائل جدیدی را که در حوزه رشد کودک مطرح است، بشناسد. ضمن اینکه هدف ما فقط کودکان تاک نیستند.علاوه بر خود کودکان خانواده‌ها نقش بسیار مهمی در رشد کودکان سه تا پنج‌ساله دارند. به همین دلیل، برای والدین نیز برنامه‌های آموزشی طراحی کرده‌ایم.
من با متخصصان روان‌شناسی کودک صحبت می‌کنم و همیشه این موضوع را مطرح می‌کنم که ممکن است کودک از نظر جسمی و روانی سالم باشد، اما رفتار والدین، استرس، نگرانی، عدم واقع‌بینی و ناتوانی در انطباق با شرایط اجتماعی، کودک را وارد چرخه اضطراب کند. این مسائل می‌تواند در ادامه به ناهنجاری‌ها و اختلالات یادگیری منجر شود و آثار آن از دوره ابتدایی تا دانشگاه ادامه پیدا کند.
ما در مراکز استان‌ها نیز ۳۲ کودکستان داریم که از نظر روان‌شناسی کودک، روان‌شناسی والدین، بازی و آموزش در بازی، برنامه‌های مناسبی دارند و مجوزهای لازم را دریافت کرده‌اند. همچنین برای نخستین‌بار کتاب‌های مورد استفاده در کودکستان‌ها را با استانداردها و مجوزهای سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک آماده کرده‌ایم.
در حوزه تغذیه سالم برای دانش‌آموزان چه برنامه‌ای دارید؟
از امسال در ۱۰ استان، فراخور نیازمندی بیشتری که در امر آموزش و بهره مندی از تسهیلات داشتند ،برنامه توزیع شیر و بیسکویت غلات را آغاز کرده‌ایم.
با واحد کاشمر و کارخانه بیسکوییت صحبت شده و قرار شد در این طرح همکاری صورت بگیرد تا بیسکویت‌ها با شیره انگور و آرد سبوس‌دار تهیه شوند و در کنار آن شیر با چربی مناسب نیز در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد.
این طرح فعلا در ۱۰ استان اجرا می‌شود که شامل خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان، بوشهر، ایلام، چهارمحال‌وبختیاری، کرمانشاه، کردستان، لرستان و دو استان دیگر است. هدف ما این است که ابتدا طرح را در مناطقی که نیاز بیشتری دارند اجرا کنیم و بعد آن را توسعه دهیم.
سازمان سما برای حمایت از مدارس و دانش‌آموزان مناطق کم‌برخوردار چه برنامه‌هایی دارد؟
یکی از نمونه‌های مهم در این امر، مدارس سعادت است. این مدارس برای ما یک برند هستند. به عنوان نمونه در زابل، مدرسه‌ای داریم که حدود ۱۹۸ نفر از دانش‌آموزان خوب استان سیستان و بلوچستان در آن تحصیل می‌کنند. این دانش‌آموزان به‌صورت رایگان تحصیل می‌کنند و حتی هزینه اسکان و شهریه نیز از آن‌ها دریافت نمی‌شود.
بخش زیادی از این دانش‌آموزان از روستاها هستند و به همین دلیل شب‌ها در محل اسکان مدرسه می‌مانند. حتی لباس آن‌ها نیز با کمک خیرین تامین می‌شود. از کمیته امداد امام خمینی نیز تشکر می‌کنم که در تامین محل اسکان و تغذیه این دانش‌آموزان کمک می‌کند.
مدارس سعادت در مجموع ۱۶ مدرسه هستند و حدود دو هزار مخاطب دارند. در برخی موارد دانش‌آموزان هزینه بسیار کمی پرداخت می‌کنند و در برخی موارد نیز کاملا رایگان هستند. در حوزه هوش مصنوعی نیز با طرف‌های قرارداد خود شرط کرده‌ایم که در همین ۱۰ استان، زیرساخت‌های لازم مانند تبلت، لپ‌تاپ، سیستم‌های تقویت اینترنت و تجهیزات مورد نیاز را فراهم کنند تا بتوانیم آموزش ترکیبی را در این مناطق توسعه دهیم.
آیا حمایت شما فقط محدود به همین ۱۰ استان است؟
این ۱۰ استان، فاز اول برنامه هستند. ممکن است در یک استان، بسیاری از مدارس شرایط مناسبی داشته باشند اما در یک شهر یا منطقه خاص، مدرسه‌ای نیاز بیشتری به کمک داشته باشد. حتی در شهر تهران نیز ممکن است منطقه‌ای وجود داشته باشد که یک مدرسه در آن به حمایت بیشتری نیاز داشته باشد.
بنابراین در فاز دوم، شهرها و مدارسی را که در استان‌های مختلف نیاز بیشتری دارند، شناسایی می‌کنیم و حمایت را به آن‌ها نیز اختصاص می‌دهیم.
دلیل اینکه فعلا روی ۱۰ استان تمرکز کرده‌ایم، این است که باید منابع را مدیریت کنیم. ما نباید احساسی عمل کنیم.
دانشگاه آزاد اسلامی و به تبع آن سازمان سما، بخش مهمی از منابع خود را از حمایت مردم، خیرین و ظرفیت‌های دانشگاه تامین می‌کند. دانشگاه نیز با در اختیار قرار دادن فضاهای آموزشی، کمک بزرگی به ما می‌کند و همین موضوع باعث می‌شود بتوانیم خدمات را با هزینه مناسب‌تری ارائه کنیم.
برای مثال، اگر در استانی دو هزار دانش‌آموز ابتدایی داشته باشیم و بخواهیم برای هر دانش‌آموز روزانه ۵۰ هزار تومان شیر و بیسکویت تامین کنیم، عدد قابل‌توجهی می‌شود. بنابراین باید مرحله‌به‌مرحله جلو برویم. ابتدا این ۱۰ استان، بعد شهرهایی که در استان‌های برخوردارتر نیاز بیشتری دارند و در ادامه سایر مناطق.
درباره شهریه مدارس سما چه توضیحی دارید؟ آیا شهریه‌ها در مقایسه با مدارس غیردولتی مشابه پایین‌تر است؟
شهریه به مقطع، شهر و حتی منطقه بستگی دارد و نمی‌توان یک عدد ثابت برای همه مدارس اعلام کرد. اما نکته مهم این است که ما خدماتی ارائه می‌کنیم که ممکن است در برخی مدارس دیگر با این سطح وجود نداشته باشد. ما علاوه بر آموزش حضوری، خدمات آفلاین، استفاده از شبکه‌های اجتماعی، کوچینگ و برنامه‌های تکمیلی را نیز ارائه می‌کنیم.
اگر مدارس سما را با مدارس غیردولتی مقایسه کنید، از نظر زیرساختی دست کمی نداریم. یکی از مزیت‌های ما نیز استفاده از ظرفیت دانشگاه آزاد اسلامی است. بسیاری از فضاهای دانشگاهی را در اختیار مدارس قرار داده‌ایم. نمونه آن مدرسه قم است که از امکانات دانشگاه به خوبی استفاده می‌کند.
از سوی دیگر، برای اعضای هیئت علمی و کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی که بخش عمده از دانش آموزان از این گروه هستند نیز تخفیف‌های قابل‌توجهی در شهریه مدارس سما در نظر گرفته شده است. حدود ۵۰ درصد شهریه مصوب برای این خانواده‌ها بخشودگی دارد و در برخی موارد حتی بیشتر از این میزان نیز اعمال می‌شود که این امر در خصوص حمایت ازخانواده‌های جامعه دانشگاه آزادی برای ما اهمیت دارد.
همچنین با همکاری بانک توسعه تعاون، برای خانواده‌هایی که توان پرداخت شهریه را ندارند، تسهیلاتی در نظر گرفته شده است. این تسهیلات می‌تواند یک‌ساله یا چهارساله باشد. بانک ملی و بانک قرض‌الحسنه رسالت نیز در این زمینه همکاری‌هایی داشته‌اند.
قرار بود مدارس نخبگان سما از مهرماه فعالیت خود را آغاز کنند. این برنامه به کجا رسید؟
کار را آغاز کرده‌ایم و من از روند آن رضایت دارم. هدف ما این نیست که مدرسه نخبگان فقط روی ریاضی و علوم و نمرات تحصیلی تمرکز کند. می‌خواهیم مفهوم نخبگی را گسترده‌تر ببینیم؛ یعنی هوش، سواد رسانه‌ای، سواد مالی، مهارت‌های اجتماعی و سایر توانمندی‌ها نیز در آن دیده شود. برای مثال، مدرسه دخترانه سما در هروی که برای افتتاح آن حضور داشتم، از نظر امکانات و سطح آموزشی، مدرسه بسیار خوبی است.
مدرسه سعادت معارف اسلامی ما در گیشا تهران نیز از نظر استاندارد، نظم، فناوری و امکانات در سطح بسیار خوبی قرار دارد. اما با این تعداد مدرسه نخبگان، هنوز رضایت ندارم و معتقدم باید تعداد این مدارس بیشتر شود.
هدف ما این است که شکاف میان دانش‌آموزان مستعد و سایر دانش‌آموزان را کاهش دهیم. فناوری نباید باعث شود فاصله میان دانش‌آموزان بیشتر شود. باید از فناوری استفاده کنیم تا این فاصله کاهش پیدا کند.
دانش‌آموزان برای ورود به مدارس نخبگان با چه شاخص‌هایی انتخاب می‌شوند؟
برای این مدارس، ضوابط و آزمون‌های خاص خودمان را داریم، اما فقط آزمون علمی تعیین‌کننده نیست. ما در انتخاب دانش‌آموز، شرایط فرهنگی و اجتماعی را نیز مورد توجه قرار می‌دهیم. مدیر مدرسه نیز باید بتواند دانشآموزانی را انتخاب کند که از نظر فرهنگی و رفتاری در یک محدوده مناسب قرار داشته باشند.
اگر در یک کلاس ۱۰ یا ۱۵ نفره، اختلاف فرهنگی بسیار زیادی میان دانش‌آموزان وجود داشته باشد، این موضوع می‌تواند به فرایند آموزش لطمه بزند. بنابراین علاوه بر آزمون‌های خاص، گفت‌وگو با خانواده نیز اهمیت دارد. خانواده در انتخاب دانش‌آموز نقش بسیار مهمی دارد و ممکن است خود دانش‌آموز شرایط لازم را داشته باشد، اما خانواده شرایط مناسب را نداشته باشد.
اساسا وقتی از «نخبه» صحبت می‌کنیم، منظور فقط دانش‌آموزی با ضریب هوشی بالا و نمرات تحصیلی ممتاز است؟
به نظر من این برداشت باید اصلاح شود. وقتی کلمه «نخبه» را می‌شنویم، نباید فقط به هوش تحصیلی و ضریب هوشی فکر کنیم. ممکن است فردی از نظر فرهنگی نخبه باشد، از نظر روابط اجتماعی نخبه باشد، در مهارت‌های زندگی نخبه باشد یا هوش هیجانی و هوش دیجیتال بالایی داشته باشد. حتی می‌توانیم نخبه را فردی بدانیم که «کنشگر» خوبی است.
کنشگر کسی است که مسائل را می‌بیند و برای حل آن‌ها وارد عمل می‌شود. مثلا اگر درباره محیط زیست صحبت می‌کنیم، فرد کنشگر تنها صحبت از کاشت درخت نمی‌زند بلکه خودش برای کاشت درخت اقدام می‌کند.
در مجموعه‌های فکری ما نیز درباره واژه‌هایی مانند نخبه و فرزانه بحث‌های مختلفی وجود دارد. من بیشتر به این نگاه معتقدم که فرد باید در مجموعه‌ای از مهارت‌های زندگی در سطح بالایی قرار داشته باشد.
این نگاه به مهارت‌آموزی را از چه سنی باید آغاز کرد؟
قطعا از دوران کودکی، طی تحقیقاتی که درباره کودکستان‌ها انجام شده، حدود ۱۸۰ مهارت مختلف را می‌توان به کودک آموزش داد.
مهارت‌هایی مانند استفاده از مترو، ارتباط با جامعه، خرید از فروشگاه، آشنایی با گیاهان و طبیعت و حتی نحوه حضور در محیط‌های اجتماعی. این مهارت‌ها شاید در نگاه اول ساده به نظر برسند، اما بسیار مهم هستند. حتی مهارت‌هایی مانند درست نشستن پشت میز و رعایت اصول ارگونومی برای ساختار فیزیکی بدن، مهارت محسوب می‌شوند.
اگر بخواهیم در یک جمله بگویم، باید از همان دوران کودکی، تربیت را از آموزش صرف جدا کنیم و به مهارت‌های واقعی زندگی توجه داشته باشیم.
با توجه به ناترازی انرژی و احتمال تعطیلی مدارس، برای تامین انرژی مدارس سما چه برنامه‌ای دارید؟
این موضوع برای ما جدی است. به معاونان مدارس سمای دانشگاه دستور داده‌ام به سمت استفاده از سلول‌های خورشیدی و سایر انرژی‌های تجدیدپذیر حرکت کنند. باید به شکلی برنامه‌ریزی کنیم که اگر در زمستان با کمبود گاز یا در زمان دیگری با مشکل انرژی مواجه شدیم، مدارس تعطیل نشوند.
البته نا گفته نماد که ما تمام فرامین و دستورهای وزارت آموزش‌وپرورش را رعایت می‌کنیم و در مواردی که دستور وزارتخانه وجود داشته باشد، مطابق آن عمل می‌کنیم.
اما در چارچوب اختیارات خودمان تلاش می‌کنیم زیرساخت‌ها را به‌گونه‌ای فراهم کنیم که آموزش حضوری آسیب نبیند. از وزیر آموزش‌وپرورش نیز تشکر می‌کنم که بر آموزش حضوری تاکید داشته‌اند.
یکی از موضوعاتی که در مدارس مطرح است، فعالیت بین‌المللی است. آیا مدارس سما نیز مانند واحدهای بین‌المللی دانشگاه آزاد اسلامی، امکان فعالیت در خارج از کشور را خواهند داشت؟
صددرصد. خوشبختانه وزارت آموزش‌وپرورش نیز در این زمینه اختیاراتی را در برخی حوزه‌ها به ما داده است. در مورد کویت نیز صحبت‌هایی انجام شده است، اما به دلیل برخی مسائل سیاسی و شرایطی که در منطقه ایجاد شده، باید اجازه بدهیم شرایط مناسب فراهم شود.
پیش از ورود به هر کشور، باید شرایط آموزشی، قوانین و فرهنگ آن کشور بررسی شود. اما این را با اطمینان می‌گویم که اگر سما وارد عرصه آموزش در خارج از کشور شود، با استاندارد و قدرت وارد خواهد شد.
ما نمی‌خواهیم صرفا یک فعالیت نمادین انجام دهیم. باید به‌گونه‌ای وارد شویم که بتوانیم با مدارس معتبر آن کشور رقابت کنیم. در مورد افغانستان نیز در حوزه مهارتی و مدارس، اقداماتی را در حال پیگیری هستیم. به عنوان نمونه در جریان شرایط اخیر، برخی کشورهایی که مشکلاتی را برای تحصیل ایجاد کرده بودند، تلاش‌هایی برای ادامه تحصیل برخی دانش‌آموزان انجام دادیم.
اما اصل مهم این است که هر جا خارج از کشور وارد می‌شویم، باید توانمند، حرفه‌ای و منطبق با قوانین و فرهنگ ایران و کشور مقصد عمل کنیم.
درادامه باید تاکید کنم در حوزه آموزش مجازی نیز باید به سمت افزایش کیفیت برویم. ممکن است در پنج یا ۱۰ سال آینده، بخشی از امتحانات به شکل متفاوتی برگزار شود به همین دلیل لازم است زیرساخت‌های قابل‌اعتماد و استاندارد را فراهم کنیم.
به موضوع مطالبات معلمان برسیم. یکی از نگرانی‌هایی که مطرح می‌شود، پایین بودن دریافتی معلمان و روی آوردن برخی از آن‌ها به شغل دوم است. وضعیت معلمان سما چگونه است؟
ما تعدادی معلم قراردادی داریم که بر اساس میزان حضورشان، مثلا ۳۰ یا ۳۶ ساعت، حقوق دریافت می‌کنند. مبنای ما استانداردهایی است که وزارت آموزش‌وپرورش اعلام می‌کند. اگر معلمی بر اساس استانداردها تمام‌وقت باشد، حقوق او نیز بر همان اساس پرداخت می‌شود. ممکن است در سال‌های گذشته برخی اشتباهات رخ داده باشد، اما ما تلاش کرده‌ایم این موارد را اصلاح کنیم.
قراردادهای ۱۲ماهه نیز داریم و در مواردی که شرایط لازم وجود داشته باشد، افراد می‌توانند به قرارداد کارمعین تبدیل شوند. برای این تبدیل نیز استانداردهایی وجود دارد و سابقه و دوره‌های توانمندسازی در نظر گرفته می‌شود.
با جرات می‌گویم که پرداختی معلمان نه‌تنها کمتر از استانداردهای کشور نیست، بلکه در برخی موارد امتیازهای بیشتری نیز در نظر گرفته‌ایم. در گذشته میان برخی امتیازات و حقوق‌های کارکنان سما که معلمان نیز عضوی از آن‌ها بودند و دانشگاه تفاوت‌هایی وجود داشت. امروز تلاش کرده‌ایم این فاصله از بین برود.
برای مثال، برخی مزایا مانند بن‌کارت‌ها که در دانشگاه وجود دارد، برای کارکنان مدارس نیز در نظر گرفته شده است.
بنده حدود ۳۴ سال است که در دانشگاه آزاد اسلامی فعالیت می‌کنم و تابع قانون تامین اجتماعی هستم. بنابراین میان من و فردی که امروز به‌صورت قراردادی وارد مجموعه می‌شود، از نظر قانون تامین اجتماعی تفاوتی وجود ندارد. البته که ما همچنان باید برای افزایش رضایت‌مندی معلمان و مدیران تلاش کنیم.
برای مدیران مدارس نیز برنامه‌های تشویقی داریم. به عنوان مثال اگر مدیری عملکرد خوبی داشته باشد، قبولی در کنکور با رتبه‌های خوب مدرسه بالا باشد، معدل دانش‌آموزان افزایش پیدا کند یا دانش‌آموزان در المپیادها مقام کسب کنند، امتیازات و تشویق‌های ویژه‌ای برای این مدیران در نظر گرفته‌ایم. حتی در مواردی که میانگین عملکرد دانش‌آموزان در درس‌هایی مانند فیزیک و ریاضی افزایش پیدا کند، مشوق‌هایی در نظر گرفته خواهد شد.
پیام من به معلمان و مدیران این است که ما شرایط اقتصادی کشور را درک می‌کنیم و تلاش خودمان را برای افزایش رضایت آن‌ها انجام می‌دهیم. اما از سوی دیگر، نباید اجازه بدهیم مشکلات اقتصادی به کیفیت آموزش دانش‌آموزان آسیب بزند.
گاهی با همکاران صحبت می‌کنم و به آن‌ها می‌گویم حتی اگر حقوقشان دو برابر یا سه برابر شود، باز هم ممکن است بخشی از مشکلات اقتصادی حل نشود، چون فاصله هزینه‌ها و درآمدها درکل زیاد است.
این موضوع نباید باعث شود فردی که مسئولیت آموزشی پذیرفته است، به دلیل مشکلات مالی به شغل دوم یا سوم روی بیاورد و کیفیت و کمیت آموزش او تحت تاثیر قرار بگیرد. این موضوع نیازمند فرهنگ‌سازی و توجه جدی است.
وضعیت دانش‌آموزان سما در حوزه پژوهش، ورزش و جشنواره‌هایی مانند فرهیختگان چگونه است؟ آیا دانش‌آموزان سما موفقیت و کسب عناوین برتر نیزداشته‌اند؟
ما دانش‌آموزان بسیار توانمندی داریم. در حوزه ورزش، دانش‌آموزان ما در رشته‌هایی مانند وزنه‌برداری، کشتی و سایر رشته‌ها موفقیت‌های قابل‌توجهی داشته‌اند و حتی قهرمانی‌های جهانی نیز داشته‌ایم. در حوزه هنر و فناوری نیز دانش‌آموزان بسیار مستعدی داریم.
زمانی که مسئولیت‌های اجرایی داشتم، گاهی درباره دانشآموزانی که در روستاها کارهای فناورانه انجام داده بودند، مطالبی می‌شنیدم و شاید برایم باورکردنی نبود. اما از زمانی که وارد این مجموعه شده‌ام، خودم از نزدیک با استعدادهای بسیار زیادی مواجه شده‌ام. گاهی در مقابل سوال‌ها و توانایی‌های برخی از این دانش‌آموزان واقعا کم می‌آورم.
باید تاکید کنم این نسل بسیار باهوش است. اما هوش بالا نیازمند مراقبت و هدایت است. اگر این استعداد به‌درستی هدایت نشود، ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
به همین دلیل، فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی و برنامه‌های هدایت استعداد برای ما اهمیت زیادی دارد.
در خصوص جوایز به برگزیدگان و دانشآموزانی که کسب مقام می‌کنند در زمینه های ورزشی و فرهنگی و هنری باید بگویم، مسابقه شهید تهرانچی را داریم و جوایز خوبی نیز برای دانش‌آموزان در نظر گرفته‌ایم.
در سفر خود به لامرد نیز جوایز ارزشمندی به دانش‌آموزان داده‌ایم. ممکن است رقم دقیق آن را اعلام نکنم، اما از نظر ساختاری، تجهیزاتی مانند لپ‌تاپ و تبلت برای آن‌ها در نظر گرفته شد. تاکید آقای دکتر رنجبر این است که کاری که انجام می‌دهیم برای مردم، برای خدا و برای کشور باشد. در حوزه بورس دانش‌آموزان مستعد نیز برنامه‌هایی داریم و تلاش می‌کنیم کمک‌هزینه‌های مناسبی در اختیار آن‌ها قرار دهیم.
همچنین سفرهای تشویقی و برنامه‌های حمایتی نیز برای این دانش‌آموزان پیش‌بینی شده است. در مجموع، جوایز و حمایت‌هایی که برای برگزیدگان در نظر گرفته‌ایم، بسته به نوع موفقیت متفاوت است و ممکن است برای هر نفر از حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان و در برخی موارد تا حدود ۱۰۰ میلیون تومان ارزش داشته باشد.
اگر بخواهید در پایان، مهم‌ترین رویکرد سازمان سما در سال تحصیلی جدید را در چند محور بیان کنید، بر چه مواردی تاکید دارید؟
ما در سما فقط به دنبال افزایش تعداد مدارس نیستیم. توسعه کمی باید در کنار کیفیت اتفاق بیفتد.
توسعه متوسطه اول و دوم، توسعه هنرستان‌ها، به‌ویژه هنرستان‌های جوار دانشگاه و کارخانه، توسعه کودکستان‌ها و تاک، مهارت‌آموزی، هوش مصنوعی، توانمندسازی معلمان، توجه به خانواده‌ها و حمایت از مناطق نیازمند، از محورهای اصلی ماست. در کنار این موارد، باید به فناوری‌های جدید و انرژی‌های تجدیدپذیر نیز توجه کنیم.
سازمان سما همچنین تلاش می‌کند مدارس نخبگان را توسعه دهد تا تعریفمان از نخبه را نیز گسترده‌تر کنیم.
باید توجه داشت نخبه فقط دانش‌آموزی نیست که در ریاضی و علوم نمره بالا بگیرد. دانش‌آموزی که در مهارت، فرهنگ، روابط اجتماعی، هوش هیجانی، فناوری یا حل مسائل جامعه توانمند است نیز می‌تواند نخبه باشد.
در نهایت، همه این برنامه‌ها بدون همراهی معلمان، مدیران، خانواده‌ها، دانش‌آموزان و کارکنان امکان‌پذیر نیست.
من از همه خانواده‌ها، استادان، معلمان، دانش‌آموزان و کارکنان تشکر می‌کنم. واقعا همه در دانشگاه آزاد اسلامی و سازمان سما در حال تلاش هستند. این مجموعه یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است. هدف نهایی ما این است که دانش‌آموزی تربیت کنیم که فقط برای امتحان آماده نباشد؛ بلکه برای زندگی، جامعه، کار، فناوری و حل مسائل واقعی آماده باشد.
نسخه تصویری کامل گفت‌وگو با علیرضا لادن مقدم معاون علوم تربیتی و مهارتی دانشگاه آزاد اسلامی:
انتهای پیام/
نظر شما