به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، رهبر معظم انقلاب در پیام اخیر خود به نخبگان علمی کشور، با اشاره به ضرورت مرزشکنی در علم، بر حل مسائل حل‌نشده و نقش‌آفرینی در مرزهای دانش تأکید کردند؛ مطالبه‌ای که بار دیگر این پرسش را پیش روی دانشگاه‌ها قرار می‌دهد که برای عبور از مرزهای فعلی علم و دستیابی به دستاوردهای تازه، چه مقدماتی باید فراهم شود و مسئولیت دانشگاهیان و نهادهای متولی آموزش عالی در این مسیر چیست؟
در همین رابطه، علی شمس‌الدینی، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس در گفت‌وگو با خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز با تأکید بر ضرورت توجه به مطالبات مطرح‌شده درباره مرزشکنی علمی، معتقد است کاهش دغدغه‌های اقتصادی دانشگاهیان، تجهیز امکانات پژوهشی و حمایت از دانشجویان و نخبگان باید در اولویت سیاست‌گذاری آموزش عالی قرار گیرد.
دانشگاه مبعوث باید نقاط ضعف کشور را شناسایی کند
شمس‌الدینی با اشاره به پیام اخیر رهبر انقلاب اظهار کرد: در پیام اخیر رهبر انقلاب، موضوع مرزشکنی در علم مورد تأکید قرار گرفت. برای تحقق این هدف، پیش‌نیازهایی وجود دارد که دولت باید به آن‌ها توجه کند. ما در سال‌های گذشته نیز در حوزه علمی دستاوردهایی داشته‌ایم، اما اینکه پس از دو جنگ اخیر توجه ویژه‌ای به این موضوع شده، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
وی با اشاره به مفهوم «دانشگاه مبعوث» افزود: ما پس از این دو جنگ اخیر، اصطلاح دانشگاه مبعوث را مطرح می‌کنیم و معتقدم این مفهوم در بیانات رهبر انقلاب نیز قابل مشاهده است؛ یعنی دانشگاه‌ها و دانشگاهیان باید به مسئولیت‌های خود در شرایط جدید توجه بیشتری داشته باشند. مرزشکنی در علم نیز یکی از این مسئولیت‌هاست.
این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت جهت‌دهی فعالیت‌های پژوهشی به نیازهای کشور تصریح کرد: یکی از ویژگی‌های دانشگاه مبعوث این است که دانشگاهیان نسبت به نقاط ضعف کشور حساس‌تر شوند و تحقیقات خود را به سمت رفع این ضعف‌ها هدایت کنند. این موضوع صرفاً به حوزه دفاعی محدود نیست. در دو جنگ اخیر مشخص شد که جنگ شناختی ابعاد مختلفی دارد و مسائل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی نیز در کنار موضوعات نظامی اهمیت دارند.
وی ادامه داد: دانشگاهیان باید با بررسی دقیق اتفاقات اخیر، مشخص کنند کشور در چه حوزه‌هایی با ضعف مواجه است و برای رفع آن‌ها برنامه پژوهشی داشته باشند. دستاوردهای گذشته می‌توانند برای آینده امیدبخش و الگو باشند، اما در کنار آن‌ها باید نقاط ضعف را نیز شناسایی کنیم و با حداکثر توان برای برطرف کردن آن‌ها اقدام کنیم.
شمس‌الدینی با اشاره به ضرورت حرکت دانشگاه‌ها در مرزهای دانش جهانی اظهار کرد: اگر می‌خواهیم در مرزهای دانش حرکت کنیم، باید ابزارهای لازم را در اختیار دانشگاهیان قرار دهیم. وزارت علوم و سایر دستگاه‌های مسئول باید برای تجهیز آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌های دانشگاهی توجه ویژه‌ای داشته باشند؛ زیرا این امکانات از نیازهای اولیه تحقیق و توسعه علمی هستند.
وی افزود: برای این حوزه باید بودجه مشخصی اختصاص پیدا کند تا اساتید بتوانند با امکانات بهتر و فرصت بیشتر به فعالیت پژوهشی بپردازند. اگر انتظار داریم جایگاه علمی کشور در سطح جهانی ارتقا پیدا کند و دانشگاهیان بتوانند مرزهای دانش را پشت سر بگذارند، باید زیرساخت‌های موردنیاز آن‌ها را نیز فراهم کنیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، با اشاره به ضرورت کاهش موانع غیرعلمی در دانشگاه‌ها تصریح کرد: یکی از پیش‌نیازهای مهم توسعه علمی این است که حاشیه‌های غیرعلمی از دانشگاه‌ها دور شوند. این موضوع فقط به مسائل فرهنگی و اجتماعی محدود نیست و مسائل اقتصادی نیز در آن نقش دارند. معیشت اساتید، کارکنان و دانشجویان باید مورد توجه قرار گیرد تا این سه رکن اصلی دانشگاه بتوانند با دغدغه کمتری فعالیت کنند.
شمس‌الدینی با تأکید بر اهمیت توجه به فرهنگ ایرانی ـ اسلامی در محیط دانشگاه گفت: در حوزه فرهنگی و اجتماعی نیز باید به مسائلی که در جامعه وجود دارد توجه شود. تأکید بر فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و رعایت ضوابط فرهنگی در دانشگاه‌ها از موضوعاتی است که باید در مدیریت این محیط مورد توجه قرار گیرد. وزارت علوم و دولت نیز باید در چارچوب قوانین و مقررات، برای کاهش حاشیه‌های غیرعلمی دانشگاه‌ها برنامه‌ریزی کنند.
پژوهانه دکتری؛ مشوقی اثربخش برای نخبگان
این استاد دانشگاه با اشاره به ضرورت افزایش انگیزه دانشجویان، به‌ویژه در رشته‌های علوم پایه، اظهار کرد: برای تشویق دانشجویان به فعالیت علمی، به‌ویژه در رشته‌هایی که ممکن است اقبال کمتری به آن‌ها وجود داشته باشد اما از اهمیت بالایی برخوردارند، می‌توان از تجربه‌های جهانی استفاده کرد. یکی از این راهکارها، پرداخت پژوهانه ماهانه به دانشجویان دکتری است.
وی افزود: اگر دانشجوی دکتری به دلیل مشکلات اقتصادی ناچار باشد برای تأمین هزینه‌های زندگی بیرون از دانشگاه کار کند، ممکن است بخشی از زمان و تمرکز خود را از فعالیت پژوهشی دور کند. دانشجوی دکتری در سنی قرار دارد که ممکن است بخواهد ازدواج کند و تشکیل خانواده دهد؛ بنابراین، به درآمد و شغل نیاز دارد و گاهی ناچار می‌شود در حوزه‌ای فعالیت کند که ارتباطی با رشته تخصصی او ندارد.
شمس‌الدینی با اشاره به تجربه پرداخت پژوهانه در سال‌های گذشته تصریح کرد: پرداخت پژوهانه به دانشجویان دکتری مدتی مطرح و اجرا شد، اما بعد کنار گذاشته شد. به اعتقاد من، احیای این حمایت با پشتیبانی وزارت علوم می‌تواند به کاهش دغدغه‌های اقتصادی دانشجویان کمک کند و فرصت بیشتری برای تمرکز آن‌ها بر تحقیق و پژوهش فراهم آورد.
حقوق کارکنان و مسکن اساتیدجوان؛ موانع پنهان توسعه علمی
شمس‌الدینی با تأکید بر اینکه حمایت از دانشجویان به‌تنهایی برای تقویت دانشگاه کافی نیست، اظهار کرد: کارکنان دانشگاه نیز یکی از ارکان اصلی این مجموعه هستند. اساتید جوان، به‌خصوص در شهرهای بزرگ مانند تهران، ممکن است با مشکل تأمین مسکن مواجه باشند. در سال‌های گذشته، برخی از همکاران دانشگاهی به دلیل مشکلات ناتوانی در تأمین مسکن، فعالیت دانشگاهی خود را ترک کرده‌اند یا به مشاغل دیگری روی آورده‌اند و حتی ممکن است از کشور مهاجرت کرده باشند.
این عضو هیئت علمی ادامه داد: برخی از این افراد دغدغه کشور و نظام علمی را داشته‌اند و مایل بوده‌اند به توسعه علمی کمک کنند، اما فشارهای اقتصادی ممکن است آن‌ها را به ترک فعالیت دانشگاهی وادار کند. بنابراین، اگر می‌خواهیم استادان، کارکنان و دانشجویان بتوانند با تمرکز بیشتری فعالیت کنند، باید مشکلات اقتصادی این سه گروه را تا حد امکان کاهش دهیم.
گام نخست توسعه علمی، جلوگیری از مهاجرت دانشجویان است
شمس‌الدینی با اشاره به تجربه برخی کشورهای پیشرفته در حمایت از پژوهشگران گفت: در بسیاری از کشورهای پیشرفته، مراکزی وجود دارد که مأموریت اصلی آن‌ها توسعه علم است. این مراکز، نخبگان را در کنار هم گرد می‌آورند و حمایت مالی مناسبی از آن‌ها انجام می‌دهند تا در مرحله نخست، امکان ماندن و فعالیت این افراد در محیط علمی فراهم شود و در ادامه، بتوان از دستاوردهای پژوهشی آن‌ها در صنعت استفاده کرد.
وی افزود: ما نیز باید امکانات لازم را برای پژوهشگران فراهم کنیم تا بتوانند با فراغ بال و دسترسی به زیرساخت‌های مناسب، به توسعه علمی کشور کمک کنند. در سال‌های گذشته نیز کشور در برخی حوزه‌ها جایگاه علمی قابل‌توجهی داشته است و امیدواریم با توجه بیشتر به این مسائل، روند پیشرفت علمی تقویت شود.
این عضو هیئت علمی در پایان خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم دغدغه‌های اقتصادی دانشگاهیان را کاهش دهیم، تجهیزات و امکانات پژوهشی را توسعه دهیم و از مهاجرت دانشجویان و نخبگان جلوگیری کنیم، زمینه برای فعالیت علمی مؤثرتر فراهم خواهد شد. در چنین شرایطی، دانشگاهیان می‌توانند با تمرکز بر نیازهای کشور و مرزهای دانش جهانی، نقش پررنگ‌تری در حل مسائل و ارتقای جایگاه علمی ایران ایفا کنند.
انتهای پیام/
نظر شما