به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، دور نیست آن دورانی که دریاچه ارومیه در زمره پرکشش‌ترین چشم‌اندازهای طبیعی اقلیم ایران عشوه می‌خرید و جلوه می‌فروخت. حالا اما از آن پهنه آبی خوش منظر با آن سواحل ماسه‌ای و صخره‌های تماشایی و جزایر منحصربه‌فردش منظره‌ای جز حسرت باقی نمانده و اکوسیستم منطقه‌اش رو به تباهی گذاشته است. اگرچه هر سال اخباری از بالا آمدن تراز آبش در اثر بارش‌ها به گوش می‌رسد، اما التیام این زخم کهنه نیازمند مرهمی حیاتی‌تر است.

در ادامه گفتگوی ایسکانیوز با شیما کبیری کارشناس و پژوهشگر حوزه آب و محیط زیست را بخوانید.

کبیری درخصوص افزایش 57 سانتی‌متری تراز آب دریاچه ارومیه از ابتدای سال آبی جاری گفت: کارشناسان از دهه هفتاد پیش‌بینی می‌کردند که دریاچه ارومیه رو به خشکی خواهد رفت. یعنی این ماجرایی که امروز درحال دست و پنجه نرم کردن با آن هستیم حاصل بیست یا سی سال اشتباهات ما بوده است. بزرگترین اشتباه هم بارگزاری‌های بیش از حد در اطراف دریاچه ارومیه و احداث سدها، باغ‌ها و حفر چاه‌ برای همان باغ‌ها و اراضی کشاورزی بوده است. تا وقتی که آن اشتباهاتی که طی بیست تا سی سال به آبخوان آسیب زده جبران نشود با تکیه‌ی صرف به این خرده‌بارش‌ها اتفاق مثبتی برای این دریاچه نخواهد افتاد.

وی با بیان اینکه مسوولان امروز تنها مشغول پاک کردن صورت مساله هستند، تصریح کرد: اصل مشکل همچنان باقی مانده چون روند تغذیه سفره‌های زیرزمینی و پر شدن کاسه‌ی آب آبخوان‌ها بین صد تا دویست سال طول می‌کشد و با بارش‌های یک ساله و دو ساله این مشکل جبران نمی‌شود. پس باید اصل قضیه و آن اشتباهاتی که در زمینه بارگزاری‌های بیش از حد، احداث باغات و اراضی کشاورزی، حفر چاه و احداث سد روی داده جبران شود.

این پژوهشگر حوزه آب در واکنش به اینکه آیا مسوولان، احیای دریاچه ارومیه را به طبیعت واگذار کرده‌اند، گفت: تا حدودی می‌توان این موضوع را تایید کرد. دریاچه ارومیه و به طور کلی منابع طبیعی برای کشورهای توسعه‌یافته اهمیت بالایی دارد. یعنی با وجود اینکه این دریاچه در محدوده جغرافیای سیاسی ایران قرار دارد برای دیگر کشورها هم حائز اهمیت است. علت این ارزشمندی به اهمیت محیط زیست باز می‌گردد. کشور ژاپن هم بودجه بسیار خوبی برای احیای این دریاچه اختصاص داد و برای کمک به حل این موضوع اعلام آمادگی کرد. اما حالا اعضای ستاد احیای دریاچه ارومیه باید پاسخ دهند که آن بودجه کجاست و صرف چه چیزی شده است.

وی با طرح اینکه چرا هر سال وضعیت دریاچه ارومیه بدتر از سال قبل می‌شود، اذعان کرد: هیچ کار ریشه‌ای، بنیادی و علمی خاصی درباره این موضوع انجام نشده است. با این شرایط مردم تنها می‌توانند دست به سوی آسمان دراز کنند تا باران و برف ببارد که اندکی به ارتفاع آب دریاچه اضافه شود.

کبیری درباره اثربخشی جلوگیری از برداشت غیرمجاز آب به عنوان یکی از اصلی‌ترین اقدام‌ها برای احیای دریاچه ارومیه، گفت: جلوگیری از برداشت غیرمجاز آب یعنی کاهش بارگذاری‌ها، بستن چاه‎های غیرمجاز و اصلاح وضعیت سدهایی که در نزدیکی این دریاچه احداث شده است. امروز در کشورهای توسعه یافته بسیاری از سدها را تخریب می‌کنند و علت این کار شرایط بحران محیط‌زیستی پیش آمده در پایین‌دست سد است. چرا در کشور ما این اقدام انجام نمی‎گیرد؟ فقط با بستن چند چاه غیر مجاز که این مشکل برطرف نمی‌شود. البته آمار اعلامی مربوط به بستن چاه‌ها که ذیل طرح تعادل‌بخشی انجام می‌گیرد با واقعیت ناهمخوان است. مثلا اگر اعلام می‌کنند که دویست حلقه چاه را بسته‌ایم من به شما اطمینان می‌دهم که حتی پنج مورد را هم نبسته‌اند.

این کارشناس محیط زیست درباره ثمربخش بودن رویکردهای تازه‌ای نظیر بازنگری در توسعه ناپایدار کشاورزی، بازگشایی مسیر رودخانه‌ها و مدیریت دشت‌های منتهی به دریاچه ارومیه گفت: تصور می‌کنم ابتدا آن تیمی که از اول برای احیای دریاچه ارومیه تشکیل شد باید گزارشی از عملکردها و مسائل مالی‌اش بدهد. ما باید بدانیم آنها بودجه‌ای که برای احیای این دریاچه اختصاص داده شد را چه کرده‌اند. باید توضیح دهند که این بودجه در چه راستایی هزینه شده و تا الان کدام اقدامات اصلاحی از طرف آنها انجام شده است. باید ابتدا این برآورد اولیه صورت بگیرد و بعد مسائل اجرایی به جریان بیفتد.

کبیری ادامه داد: در شرایطی که هم کشور خودمان و هم ژاپن بودجه‌هایی را برای احیای دریاچه ارومیه در نظر گرفته‌اند و ستادی هم با اعضای متغیر تشکیل شده هیچ گزارشی برای شفاف‌سازی عملکردها ارائه نمی‌شود. مسوولان دستکم باید موارد انجام شده را اطلاع‌رسانی کنند. اگر هم قرار بر اتخاذ رویکردهای نوین باشد باید از موازی کاری و کارهای تکراری بپرهیزند.

وی با اذعان به اینکه باید سازمان محیط زیست در موضوع احیای دریاچه ارومیه پیشقدم باشد، خاطرنشان کرد: اصلی‌ترین موضوع مغفول مانده در کشورمان در حوزه آب و منابع طبیعی به حاشیه راندن سازمان محیط زیست است. درحالی که این سازمان باید مادر همه دستگاه‌ها باشد و همه گوش به فرمانش باشند. اما در هیچ یک از پروژه‌ها و برنامه‌ها این اتفاق نیفتاده است.

این پژوهشگر حوزه آب در خصوص تاثیر اقداماتی مانند تامین حقابه و نیازهای محیط زیستی به صورت سالانه و پایدار بر موضوع احیای دریاچه ارومیه گفت: در مقطعی رهاسازی مازاد بر حقابه سدها بسیار مطرح شد و این اتفاق قابل پیش‌بینی بود. چون از ابتدا احداث آن سدها اشتباه بود. البته درباره حجم این رهاسازی‌ها شاید نتوان به آمار و عدد واقعی دست پیدا کرد. آن چیزی هم که در مورد یک موضوع واحد در دستگاه‌ها و وزارتخانه‌های مختلف اعلام می‌شود آمار یکسانی نیست. اما درباره رهاسازی حقابه محیط زیستی باید بعضی از سدها نادیده گرفته شوند و مازاد بر آن چیزی که برای سدها تعریف شده باید اتفاق بیفتد.

وی با اشاره به تجربه‌های مختلف و پژوهش‌های گسترده در سطح جهانی در رابطه با موضوع احیای دریاچه‌ها و تالاب‌ها تشریح کرد: پیاده نشدن چنین طرح‌هایی در کشورمان دلایل و ابعاد گوناگونی دارد. وقتی باغات و اراضی کشاورزی و سدهایی در اطراف دریاچه ارومیه ایجاد شده نمی‌توانیم به یکباره همه آنها را از بین ببریم و به کشاورزان بگوییم از این به بعد هیچ حقابه‌ای به شما نمی‌دهیم. بعضی از این فعالیت‌های کشاورزی معیشتی است. نمی‌توانیم بدون ایجاد شغل جایگزین زمین چنین کشاورزانی را از آنها بگیریم.

انتهای پیام/